fictie

Fictie

Ik hou niet van fictie, zegt Anna tegen de professor die tegen haar zegt dat er aan haar geen wetenschapper verloren is gegaan en dat ze maar beter stukjes kan gaan schrijven.

Ik hou niet van fictie, zegt Anna.

Ze heeft zelden zo’n verbaasde blik gezien.

Ik wel, zegt de professor, ik hou heel erg van fictie.

Ze begrijpt haar niet. Goede fictie, echt goede fictie is de waarheid liegen, geen maker, geen schrijver, geen kunstenaar die je dat hoeft uit te leggen. En elke kunstenaar weet hoe zwaar het is, de waarheid liegen. Het gaat immers om eigen ervaring, het kan alleen maar gaan om eigen ervaring. Doormaken, ondergaan en omzetten in een vorm, dat is de kunst.

De waarheid liegen, daar gaat het om.

Anna is tot nu toe geen wetenschapper tegengekomen die dat echt begrijpt.

De waarheid liegen, daar gaat het om.

Hoe moet je dat uitleggen.

Ze luistert ondertussen naar het lied de Twaalf Rovers in een versie van André Rieu en de Maastreechter Staar. Het lied is een Russchisch melancholisch lied. Het is melancholisch en past heel goed bij Anna’s huidige stemming; melancholisch. Ze draait het keer op keer, dagen lang en zingt het mee. Dat is haar remedie tegen sombere stemmingen.

Zing, Anna, zing.

Haar professor doet onderzoek naar ‘Het geheim van André Rieu’. Het geheim van zijn succes ligt volgens haar in de ‘festivalizering van de maatschappij’. Het heeft te maken met nostalgie en niet met kitsch.

Het is niet zozeer vanwege de tekst waarom ze dit Russiche liedlied meezingt. Twaalf Rovers waarvan er één tot inkeer komt, in het klooster gaat en God en de mens ging dienen. Het is de melodie. Het is de melodie. En het mooiste stukje in het lied – elk lied heeft een mooiste stukje – zijn maar een paar klanken, een paar noten, een soort melodieuze jammerklacht. In een documentaire over André Rieu – er zijn meer mensen die onderzoek doen naar het geheim van zijn succes – wordt hem gevraagd of hij een goed violist is. Hij antwoordt, ja dat ben ik; ik kan goed melodieën spelen.

Hij vertelt ook over zijn vader. Bitterzoet. Mijn vader dacht dat hij thuis ook nog de dirigent was, zegt Rieu.

Wat zegt de professor die onderzoek doet naar André Rieu over nostalgie en kitsch?

Heimwee, Fernweh.

Dat zijn concepten. In de wetenschap onderzoek je concepten en gebruik je concepten om verschijnselen te verklaren. Anna heeft grote moeite met dit abstracte denken. Is dat de reden waarom ze niet in staat gedacht wordt een proefschrift te schrijven?

Je denkt als een fotograaf, zegt de professor.

Dat is een voorbarige conclusie, vind Anna.

Het is dezelfde professor die haar geleerd heeft dat je in de wetenschap niet te snel conclusies moet trekken.

Abstract denken wordt als een teken van intelligentie gezien.

Vind je mij een intellectueel, vraagt Anna aan de schilder.

Nee, zegt de schilder. Jij weet niet eens wat wetenschap is.

Dat wist ze inderdaad niet voordat ze ging studeren. Voordat ze ging studeren vroeg ze zich bijvoorbeeld af wat er toch bedoeld werd als er in de krant geschreven werd ‘de Verlichting is nog niet voltooid’. Ze had een vaag begrip er van en wist dat het niets met lampen te maken had. Zo letterlijk dacht ze nu ook weer niet.

anna

1.2. Peer Gynt en de ui

deel 1
Peer Gynt is een toneelstuk geschreven door Hendrik Ibsen. Het toneelstuk wordt vaak geïnterpreteerd zoals beschreven in de Wikipedia-bijdrage over het stuk. Een jongen die het verschil tussen leugen en waarheid niet kent en na een lange zoektocht tot inkeer komt. Als tegenhanger van de 'kwajongen' is er Solveig, zijn geliefde, die haar hele leven geduldig blijft wachten totdat Peer Gynt terug komt.
 

fantasie

Peer Gynt gaat op reis. In de meeste vertolkingen wordt Solveig als het goede voorbeeld neergezet en het toonbeeld van ware liefde en toegenegenheid verbeeld en Peer Gynt als de nietsnut die alleen door schade en schande tot inzicht komt, als waarschuwing van hoe het niet moet in het leven. Maar Solveig DOET NIETS, ze wacht alleen maar af, het is via het personage van Peer Gynt dat je iets leert. Op reis gaan is de metafoor voor het leven en iedereen is tot reizen veroordeeld. Toch wordt Peer Gynt een egoïst genoemd en een fantast, maar een van de mooiste scenes in Peer Gynt is de dood van zijn moeder Aase, waarin hij haar in zijn armen neemt en een verhaal verteld om haar naderende dood te verzachten. Hier is zijn fantasie, zijn voortellingsvermogen op zijn best, deze scene is zo ontroerend, dan is het moeilijk om het droog te houden...

eromheen gaan

Het motto 'ga eromheen' wordt vaak uitgelegd zoals beschreven in Wikipedia. Ga eromheen. Nergens recht op af, of dwars doorheen, hij gaat 'eromheen.'  Altijd maar de makkelijkste weg kiezend, leert Wikipedia. Je kan het motto ook anders lezen. Eromheen gaan is niet de makkelijkste weg kiezen, eromheen gaan is een manier om moeilijkheden te overwinnen of inzichten te verwerven. Net zoals je niet recht in de zon kunt kijken, kan je soms beter niet recht op je doel afgaan, dat is een gedachte die in de wetenschap leeft, maar in het echte leven is dat niet altijd de beste methode. 

de ui

En dan is er nog de kwestie van de ui. Peer Gynt heeft de dood op bezoek gekregen want hij is immers niemand, iemand zonder identiteit. Hij pelt de ui, laagje voor laagje en vind geen kern. Dit is het bewijs dat Peer Gynt net zo goed kan sterven - alleen de liefde kan hem nog redden. Toch is de ui het grootste inzicht dat Peer Gynt bereikt. Als je zoekt vind je niets en als je iets vind heb je niet goed genoeg gezocht, schreef Rutger Kopland. Toch moet je blijven zoeken en de dood komt niet als straf, die komt gewoon, ook voor brave, wachtende, liefhebbende Solveigs die niets in hun leven heeft meegemaakt. Er is geen kern, niet in de ui niet in jezelf, identiteit wordt gemaakt en veranderd steeds, Peer Gynt heeft dat geleerd. Solveig heeft niks geleerd met haar wachten, die zal aan hemelpoort terug gestuurd worden, ga jij nog maar eens een leventje oefenen, zal Petrus boos zeggen and this time: move your ass lady... - denk dat Petrus inmiddels wel een woordje Engels spreekt. Hij zal achterom kijken en mopperen over vrouwen die hun hele leven lang in een hutje zitten te wachten op hun man... move it baby and use your imagination!

Anna

@ foto's: Rikie Gorissen

1.1. Peer Gynt

deel 1
Dit is het begin van een langzaam verhaal. Een verhaal voor mensen met geduld. Het begon gisteren maar het had op elke andere dag kunnen beginnen, het begon met een kunstwerk, ook dat is toeval, maar toeval bestaat niet. Hoe het verhaal eindigt vertelt de geschiedenis niet. Wie op voorhand de geschiedenis wil kennen moet weten dat in voltooiing zich de dood aftekent. 

Waarom een kunstwerk maken en waarom een langzaam verhaal?
Dat zal ik vertellen, maar nu nog niet, als u het antwoord weet is het verhaal voorbij, dat zou jammer zijn. Waarom een beroep doen op uw geduld? Nou, omdat ik ontdekt heb dat er verschillende vormen van geduld zijn, het geduld van de wetenschapper en het geduld van de kunstenaar, ze gebruiken hun geduld op verschillende manieren, de vraag is welke het meest efficiënt is. Vooralsnog neig ik naar de efficiëntie van de kunstenaar, maar aangezien ik ook cultuurwetenschapper ben mag je dat niet zomaar zeggen.

Mijn verhaal heeft alle kenmerken van een verhaal maar de structuur van een wetenschappelijk essay, en als u nu nog niet bent afgehaakt, welkom op deze reis. Het begon met een kunstwerk Comfort Culture genaamd en ik zal het kunstwerk uitleggen dat beloof ik, maar het begint eerder, het begint met een reis. Een reis zoals beschreven in Peer Gynt. 

Peer Gynt is een toneelstuk geschreven door Hendrik Ibsen. Het toneelstuk wordt vaak geïnterpreteerd zoals beschreven in de Wikipedia-bijdrage. Een jongen die het verschil tussen leugen en waarheid niet kent en na een lange zoektocht tot inkeer komt. Als tegenhanger van de 'kwajongen' is er Solveig, zijn geliefde, die haar hele leven geduldig blijft wachten totdat Peer Gynt tot inkeer komt. In de meeste vertolkingen wordt Solveig als het goede voorbeeld neergezet en Peer als waarschuwing van hoe het niet moet in het leven. Maar Solveig DOET NIETS, ze wacht alleen maar af, het is via het personage van Peer Gynt dat je iets over het leven leert.

Wat dat is zal ik u vanavond vertellen, ga eerst iets doen, er zijn meer Peer Gynts dan Solveigs in de wereld...

Anna